GEEN
SLACHTOFFERS EN GEEN
BEULEN
door
Albert Camus
November 1946
Ja, wij moeten onze stemmen verheffen. Tot nu toe heb ik ervan afgezien een
beroep op de emotie te doen. Wij
worden verscheurd door de logica van de geschiedenis, die wij tot in
elk detail
hebben uitgesponnen – door een netwerk dat ons dreigt te verstikken.
Het is niet de emotie die het net van die logica, die tot in het
irrationele is
uitgedijd, door kan snijden, maar het is alleen de rede die de logica
op zijn
eigen terrein kan bestrijden. Maar ik kan me niet aan de indruk
onttrekken....dat geen enkel
toekomstscenario te rijmen valt met onze
kracht van liefde en verontwaardiging. Ik ben mij er heel goed van
bewust dat
het een krachtige en zeer belangrijke drijfveer vereist om mensen in
beweging
te krijgen en dat het moeilijk is jezelf in een gevecht te storten
waarvan de
doelstellingen zo bescheiden zijn en waarin hoop slechts een rationele
basis
heeft - en zelfs dat nauwelijks. Maar het probleem is niet hoe mensen
mee te
slepen, integendeel, zij moeten juist niet meegesleept
worden,
maar het moet hen precies duidelijk gemaakt wordt waar ze nu eigenlijk
mee
bezig zijn.
Om te redden wat er te redden valt, dus om enig zicht op een toekomst
te
bieden, is de hartstocht en het offer wat er gevraagd wordt het
belangrijkste
motief. Het vraagt van ons alleen dat we er helder over nadenken en dan
beslissen of het lot van de mensheid eerst nog ellendiger
moet worden om verre en hersenschimmige resultaten te
bereiken, of dat
we een wereld, vergeven van wapentuig, waarin de broeder zijn broeder
vermoordt
maar moeten accepteren; of dat wij juist het bloedvergieten en de
ellende
zoveel mogelijk moeten vermijden, zodat we volgende generaties, die
beter
toegerust zijn dan wij, een kans geven te overleven.
Ik ben, wat mij betreft, er redelijk zeker van dat ik de keuze gemaakt
heb. En
nu ik gekozen heb, denk ik dat ik mij uit moet spreken, dat ik moet
stellen dat
ik nooit meer een van diegenen, wie het dan ook mogen zijn, zal zijn
die zich
met moord compromitteren, en dat ik de consequenties van zo'n
besluit moet dragen. Het is nu gezegd en zover kan ik op dit moment gaan.....Echter, ik wil wel de geest duidelijk maken
waarin dit
artikel is geschreven. Er wordt van ons gevraagd of wij dit of dat land
of dit
of dat volk willen haten. Maar sommigen van ons zijn zich te zeer
bewust van
onze gemeenschappelijke menselijkheid om zo'n
keuze te
maken. Diegenen die echt van het Russische volk houden, dankzij datgene
wat zij
altijd gebleven zijn - die wereld doortrokken van hetgeen
waarover Tolstoj en Gorki
spraken - wensen hen geen sukses in hun
machtspolitiek toe, maar willen hen liever, na de beproevingen van het
verleden, sparen voor een nieuwe en zelfs nog huiveringwekkendere
aderlating.
Dat geldt dus ook voor de Amerikanen en de volkeren van het ongelukkige
Europa.
Dat is het soort van elementaire waarheid
die wij
temidden van de uitzinnige hartstochten van onze tijd gemakkelijk
dreigen te
vergeten.
Ja, het is de angst, de stilte en het geestelijke isolement die er de
oorzaak
van zijn dat er tegenwoordig gevochten moet worden. En het is het
aangename
contact en de universele onderlinge gemeenschappelijkheid van de mensen
die
verdedigd moet worden. Slavernij, onrecht en leugens vernietigen dit
contact en
verbieden deze onderlinge gemeenschappelijkheid en daarom moeten we die
verwerpen. Maar het zijn deze kwaden waar het nou net in de
geschiedenis om
draait, zodat velen hen als noodzakelijke kwaden beschouwen. Het is
waar dat
wij niet "aan de geschiedenis kunnen ontsnappen", omdat we er tot aan
onze nek inzitten. Maar men zou kunnen voorstellen binnen de
geschiedenis te
vechten om de geschiedenis te behoeden voor dat deel van de mens dat
niet zijn
eigenlijke territorium is. Dat is alles wat ik hier te zeggen heb. De
essentie
van dit artikel zou je als volgt kunnen samenvatten:
Moderne naties worden door machtige krachten langs wegen van macht en
dominantie voortgedreven. Ik zal niet zeggen dat deze krachten
bevorderd of dat
ze belemmerd moeten worden. Zij hebben onze hulp nauwelijks nodig en op
dit
moment lachen ze om pogingen hen te verhinderen. Zij zullen dus
doorgaan. Maar
ik wil alleen deze eenvoudige vraag stellen:
wat als
deze krachten uiteindelijk doodlopen, wat als die logica van de
geschiedenis,
waarop zovelen zich verlaten, een
dwaallicht blijkt
te zijn? Wat als onze kleinkinderen, ondanks twee of drie
wereldoorlogen,
ondanks de opoffering van een paar generaties en een heel waardensysteem
- verondersteld dat zij overleven - zich niet dichter bij een
wereldgemeenschap
zijn gekomen? Het zou best kunnen dat de overlevenden van zo'n
ervaring te zwak zijn om hun eigen lijden te begrijpen. Aangezien de
krachten
hun eigen gang gaan en omdat het onvermijdelijk is dat zij daarmee
doorgaan, is
er geen reden waarom sommigen van
ons niet de
taak op zich zouden nemen om, door het apocalyptische verschiet dat
zich voor
ons uitstrekt heen, een bescheiden oplettendheid in leven te houden
die, zonder
de pretentie te hebben alles op te lossen, er doorlopend op voorbereid
is om wat
menselijke betekenis te geven aan het leven van alledag.
Het belangrijkste dat de mensen zorgvuldig zouden moeten afwegen is de
prijs
die ze moeten betalen..... Alles wat ik
vraag is dat
wij, temidden van een moordzuchtige wereld, het met elkaar eens zijn
dat wij
ons moeten bezinnen over de moord en dan een keuze maken. Daarna kunnen
we een
onderscheid maken tussen diegenen, die de consequenties aanvaarden van
het feit
dat ze zelf moordenaars of medeplichtigen van moordenaars zijn en
diegenen die
dat met alle macht en inzet weigeren. Aangezien
deze
vreselijke scheidslijn in feite bestaat, zal het een winstpunt zijn als
die
duidelijk gemarkeerd zou worden. Verspreid over vijf continenten zal
zich in de
komende jaren een eindeloos gevecht afspelen tussen geweld en
overreding,
waarbij vanzelfsprekend de eerste duizend keer meer kans op succes
heeft dan de
laatste. Maar ik heb altijd op het standpunt gestaan, dat hij die zijn
hoop
baseert op de menselijke natuur een dwaas is en hij die vanwege de
omstandigheden opgeeft een lafaard is. En van nu af aan zal de enige
eerbare
weg zijn om alles in te zetten op één ontzagwekkende weddenschap: dat
woorden
machtiger zijn dan munitie.
* * *
|