Inleiding en Kanttekeningen bij deze Nederlandse
Vertaling
In 1884 schreef een rector van een Londense school, onder
pseudoniem, dit kleine beeldschone werkje. Het lijkt een
vlijmscherpe, wrange, onthullende maatschappijkritische satire
zeer kunstig verpakt in een zorgvuldig uitgewerkte metafoor,
vergelijkbaar met Candide van Voltaire, Gargantua en Pantagruel
van Rabelais en Gullivers Reizen van Swift.
Maar het is meer!
Beschrijft een gewone satire wantoestanden in de maatschappij,
klassentegenstellingen, machtswellust, leugen en bedrog,
uitbuiting, de kloof tussen arm en rijk, ijdelheid en
kortzichtigheid, de schrijvers verzanden allemaal in cynisme
omdat ze geen uitweg uit het tranendal zien, geen eschatologie
hebben.
Hoe anders is en hoe hoopvol is dit Evangelie van de Drie
Dimensies!
Ogenschijnlijk lijkt Platland een beschrijving van Abbott's eigen
Victoriaanse tijdsgewricht. Een maatschappij waarin de mensen,
vastgeketend in hun klassen, hun vooroordelen, en verblind door
hun kortzichtigheid, in de illusie verkeren dat ze in de enig
denkbare wereld leven, vergelijkbaar met het leven, wat Plato in
de Allegorie van de Grot beschrijft. In Platland leven de
bewoners het door hun afkomst gepredestineerde leven, zoals dat
overal en in iedere cultuur het geval is. Zij leven niet maar hun
leven wordt geleid, bepaald en beperkt door "eigen"gemaakte
regels, tradities, normen en waarden, vooroordelen en
overtuigingen, die ieder op de plek houden die hem is toebedeeld.
In 1964 schreef Herbert Marcuse "De een-dimensionale mens". Er
was een rimpeling in de vijver van zelfgenoegzaamheid. Ze dronken
een glas en deden een plas en iedereen bleef net zo
eendimensionaal als hij was, levend en stervend in zijn eigen
Platland. Alleen iemand die zichzelf losgemaakt heeft, buiten de
structuur en het systeem, dus buiten de maatschappij geplaatst
heeft, kan de krankzinnigheid van het leven in de maatschappij
overzien. Alleen de Platlander die de durf heeft de Bol te
volgen, kan worden als de Bol en alles begrijpen. "Ieder mens is
op ieder moment in staat om zich alles wat er ooit met hem
gebeurd is te herinneren en om alles dat overal in het universum
gebeurt waar te nemen." schrijft Aldous Huxley in "The Doors of
Perception" en in het Evangelie van Thomas staat (logion 2):
"Jezus sprak: laat hem die zoekt, zonder ophouden zoeken, totdat
hij vindt. En als hij vindt, zal hij in verwarring raken, en als
hij in verwarring geraakt is, zal hij zich verwonderen, en hij
zal heersen over het Al". Jezus was gewoon een Bol en wees de weg
uit Platland, de weg naar de vrijheid!
Dat is de boodschap en de profetische strekking van
Platland.
Zoals Edwin Abbott aan het einde van het verhaal verzucht: